İş dünyasında bazı yargılar vardır ki, ne akademik bir temele ne de uzun vadeli ekonomik bir karşılığa dayanır; buna rağmen “hayatın gerçeği” gibi kabul edilir. “Helal olanla zengin olunmaz” ifadesi de bu türden bir kabuldür. Çoğu zaman ahlaki bir tercih değil, sözde bir ekonomik zorunluluk gibi sunulur. Oysa bu cümle, helal kavramını değil; zenginlik, sermaye ve büyüme kavramlarının yanlış tanımlanmasını ele verir. Asıl mesele, helalin ekonomik sınırları değil, modern ekonominin zenginliği hangi araçlarla ölçtüğüdür.
Günümüz ekonomisinde zenginlik, çoğu zaman bilanço büyüklüğü, hızlı ölçeklenme ve agresif finansal kaldıraçla eş tutulmaktadır. Oysa ekonomik açıdan zenginlik, yalnızca büyüklük değil; dayanıklılık meselesidir. Borçla şişirilmiş varlıklar, kısa vadede güçlü bir görüntü verse de ilk makroekonomik dalgalanmada çözülür. Gerçek zenginlik; sermayenin korunabildiği, nakit akışının öngörülebilir olduğu ve şirketin kriz dönemlerinde hayatta kalabildiği yapılarla mümkündür. “Helal olanla zengin olunmaz” söylemi, işte bu noktada zenginliği değil, finansal genişlemeyi esas alır.
Helal ticaretin ekonomik karşılığı; Helal ticaret, sıklıkla dar bir dini çerçeveye hapsedilir; faiz yasağı veya belirli ürün sınırlamaları üzerinden tartışılır. Oysa ekonomik açıdan helal ticaret; sözleşme şeffaflığı, bilgi asimetrisinin azaltılması ve riskin tek taraflı olarak yüklenmemesi gibi temel ilkelere dayanır. Bu yaklaşım, piyasa karşıtı değil; aksine piyasanın aşırılıklarını sınırlayan bir denge mekanizmasıdır. Modern ekonomi literatüründe kurumsal yönetişim, etik risk yönetimi ve finansal istikrar başlıkları altında tartışılan pek çok unsur, helal ticaretin doğal bileşenleridir.
Helal ticaretin “zenginlik üretmediği” yönündeki algının temelinde kısa vadeli getiri beklentisi yatmaktadır. Helal ilkeler; aşırı borçlanmayı, bilanço dışı riskleri ve agresif muhasebe uygulamalarını sınırlandırır. Bu durum, kısa vadede kâr marjlarını daraltıyor gibi algılansa da orta ve uzun vadede şirketleri hukuki, finansal ve itibar risklerinden korur. Ekonomik tarih, hızlı büyüyen şirketlerin değil; istikrarlı büyüyen ve risklerini yöneten şirketlerin kalıcı servet ürettiğini açıkça göstermektedir.
Faiz tartışmasının ötesi; Helal ticaret tartışmaları çoğu zaman faiz eksenine sıkıştırılır; bu da meselenin özünü perdeleyen bir yaklaşımdır. Asıl mesele, faizin varlığı ya da yokluğu değil; sermaye yapısının ne kadar sağlıklı olduğudur. Varlığa dayalı ve risk paylaşımını esas alan finansman modelleri, şirketleri borç baskısından korur ve nakit akışı üzerindeki kırılganlığı azaltır. Özellikle yüksek enflasyon ve faiz oynaklığı yaşayan ekonomilerde bu yapı, ideolojik bir tercih değil; stratejik bir zorunluluk hâline gelir.
Güven ve itibar sermayesi; Modern ekonomide şirket değerinin önemli bir kısmı artık bilançoda yer almayan unsurlardan oluşmaktadır. Güven, itibar, düzenleyici uyum ve paydaş ilişkileri; kriz dönemlerinde bilanço kalemlerinden çok daha belirleyici hâle gelir. Helal ticaret, bu görünmeyen sermayeyi sistematik biçimde üretir. Kısa vadede ölçülmesi zor olan bu değer, finansmana erişimden müşteri sadakatine kadar pek çok alanda şirketlere ciddi bir rekabet avantajı sağlar. Bu eminlik vasfıdır.
Yanlış soru, yanlış sonuç; “Helal olanla zengin olunmaz” ifadesi, yanlış bir sorunun ürünüdür. Doğru soru, zengin olunup olunamayacağı değil; hangi zenginliğin sürdürülebilir olduğudur. Helal ticaret hızlı servet vaat etmez, spekülatif kazanç üretmez ve riskleri gizlemez. Ancak sermayeyi korur, şirketleri krizlere karşı dayanıklı kılar ve büyümeyi kalıcı hâle getirir. Bu yönüyle helal ticaret, zenginliğin alternatifi değil; en düşük riskli üretim biçimlerinden biridir.
Ekonomi açısından mesele ahlak ya da inanç tartışması değildir. Mesele, uzun vadeli rasyonalite meselesidir. Helal ticaret, hızlı kazanmayı değil; oyunda kalmayı hedefler. Bugün “helal olanla zengin olunmaz” diyen yaklaşım, aslında hızın cazibesine teslim olmuş bir bakış açısını yansıtır. Oysa ekonomik tarih, defalarca göstermiştir ki asıl başarı kazanmak değil; kazandığını koruyabilmektir.
İlk yorum yapan siz olun